Od 1 czerwca 2024 r. banki, SKOK-i, instytucje pożyczkowe, notariusze i operatorzy telekomunikacyjni muszą sprawdzać rejestr zastrzeżeń PESEL. Kredytodawca, który mimo zastrzeżenia zawrze umowę kredytu konsumenckiego, nie może żądać spłaty ani sprzedać długu. Zastrzeżenie PESEL jest bezpłatne i skuteczne od razu. Na koniec 2025 r. miało je ponad 7,5 mln osób, a po wycieku danych z MyDr w sierpniu 2026 r. ta liczba gwałtownie wzrosła. Przed kredytem, otwarciem konta czy aktem notarialnym właściciel numeru musi je jednak cofnąć.
mObywatel, gov.pl lub urząd gminy: bez opłat i ze skutkiem od razu
W mObywatelu i na gov.pl właściciel numeru składa zastrzeżenie PESEL po zalogowaniu, a w dowolnym urzędzie gminy po okazaniu dokumentu tożsamości. PESEL innej osoby może zastrzec w urzędzie jej opiekun prawny, kurator albo pełnomocnik z dokumentem potwierdzającym umocowanie.
Zastrzeżenie PESEL w banku oznacza w praktyce sprawdzenie rejestru przez bank, a nie dyspozycję klienta, ponieważ rejestr prowadzi Ministerstwo Cyfryzacji. mBank i Alior Bank wprost informują, że nie przyjmują ani zastrzeżenia, ani cofnięcia. Utracony dowód osobisty właściciel zastrzega osobno, ponieważ zastrzeżenie numeru PESEL go nie obejmuje.
Kredyt, konto, wypłata ponad 14 418 zł w kasie: co wymaga cofnięcia zastrzeżenia?
Bank sprawdza rejestr przed otwarciem rachunku oszczędnościowego lub osobistego, zawarciem umowy kredytu, pożyczki i leasingu oraz zmianą umowy zwiększającą zadłużenie. To samo dotyczy wypłaty gotówki w placówce ponad trzykrotność płacy minimalnej dziennie: 14 418 zł w 2026 r. i 14 850 zł od 2027 r. Przy zastrzeżonym numerze bank może ją wstrzymać na 12 godzin i nie skróci blokady, gdy klient cofnie zastrzeżenie po złożeniu dyspozycji.
Notariusz odmówi sporządzenia aktu dotyczącego nabycia, zbycia lub obciążenia nieruchomości, a operator nie wyda duplikatu karty SIM ani eSIM. Przy wypłacie z bankomatu, przelewie i płatności BLIK-iem bank rejestru nie sprawdza, dlatego nie zatrzyma na tej podstawie przelewu, który ofiara oszusta zleca sama.
| Czynność | Czy zastrzeżenie blokuje | Kto sprawdza rejestr |
|---|---|---|
| Umowa kredytu, pożyczki lub leasingu, zmiana umowy zwiększająca zadłużenie | Tak | bank, SKOK, instytucja pożyczkowa, leasingodawca |
| Otwarcie rachunku oszczędnościowego lub osobistego | Tak | bank, SKOK |
| Wypłata gotówki w kasie ponad trzykrotność płacy minimalnej dziennie (14 418 zł w 2026 r., 14 850 zł od 2027 r.) | Tak, bank może wstrzymać wypłatę na 12 godzin | bank |
| Zakup na raty w sklepie (kredyt konsumencki) | Tak | kredytodawca |
| Odroczona płatność w ramach umowy ciągłej do wysokości płacy minimalnej | Nie zawsze (wyjątek z art. 9b ust. 3 ustawy o kredycie konsumenckim) | kredytodawca przy zawieraniu umowy ramowej |
| Akt notarialny: nabycie, zbycie, obciążenie nieruchomości | Tak | notariusz |
| Duplikat karty SIM lub eSIM | Tak | operator |
| Wypłata z bankomatu, przelew, płatność BLIK | Nie | – |
| Wizyta u lekarza, recepta, sprawa urzędowa, podróż | Nie | – |
Umowa mimo zastrzeżenia: kredytodawca nie może żądać spłaty ani sprzedać długu
Najważniejszy skutek zastrzeżenia PESEL wynika z art. 9b ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim: jeżeli w chwili zawarcia umowy numer był zastrzeżony, kredytodawca nie może domagać się zapłaty od konsumenta ani od jego następców prawnych, nie może też zbyć wierzytelności. Ochrona nie obejmuje zobowiązań sprzed zastrzeżenia.
Wyjątek z art. 9b ust. 3 dotyczy kredytów udzielanych na odległość w ramach umowy o charakterze ciągłym, z których kredytodawca płaci wprost sprzedawcy, czyli typowo odroczonych płatności. Kredytodawca musi jednak sprawdzić rejestr przed zawarciem umowy ramowej, a łączne zadłużenie klienta z tej umowy nie może przekroczyć płacy minimalnej: 4806 zł w 2026 r. i 4950 zł w 2027 r.
Czasowe cofnięcie przed kredytem hipotecznym i aktem notarialnym
Właściciel numeru może cofnąć zastrzeżenie na stałe albo czasowo, z datą i godziną, o której system ponownie zastrzeże numer. Cofnięcie jest skuteczne od razu, ale ponowne zastrzeżenie właściciel złoży najwcześniej po 30 minutach. Do cofnięcia służą te same kanały co do zastrzeżenia.
Kupujący mieszkanie na kredyt cofa zastrzeżenie czasowo, z zapasem na cały dzień podpisania umowy kredytowej i cały dzień aktu notarialnego. Dzięki zastrzeżeniu ryzyko wyłudzenia kredytu konsumenckiego po wycieku danych ponosi kredytodawca, który zawarł umowę mimo wpisu w rejestrze. W zamian właściciel numeru musi pamiętać o cofnięciu przed każdą umową kredytową, otwarciem konta czy aktem notarialnym, tyle że w mObywatelu trwa to kilka minut.
